Na podstawie Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej stanu epidemii , w dniu 20 marca 2020, został wprowadzony w Polsce stan epidemii.

Wydanie Rozporządzenia poprzedzone było tydzień wcześniej wydaniem – i tego samego dnia wejściem w życie – rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego.

  • Stan zagrożenia epidemicznego to sytuacja prawna wprowadzona na danym obszarze w związku z ryzykiem wystąpienia epidemii w celu podjęcia określonych w ustawie działań zapobiegawczych;
  • Stan epidemii to z kolei sytuacja prawna wprowadzona na danym obszarze w związku z wystąpieniem epidemii w celu podjęcia określonych w ustawie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych dla zminimalizowania skutków epidemii.

Sytuacja konsumentów i przedsiębiorców w czasie epidemii

W momencie wybuchu epidemii Covid-19 zmienione  zostały dotychczasowe realia gospodarcze, zaistniała też potrzeba wprowadzenia szczególnych rozwiązań -głównie dla przedsiębiorców ale tez konsumentów, czyli nas wszystkich. Utrzymanie ciągłości biznesowej, produkcyjnej i zapewnienie płynności  finansowej umożliwiającej wypłaty wynagrodzeń pracowniczych stały się priorytetem, nie tylko z perspektywy funkcjonowania przedsiębiorców niezależnie od ich wielkości ale także z perspektywy całej gospodarki.

Brak płynności finansowej – w tym brak możliwości regulowania bieżących zobowiązań – może  prowadzić do upadłości wielu przedsiębiorstw. Wsparcie finansowe, polegające na udostępnieniu instrumentów finansowych pozwalających na przetrwanie okresu ograniczenia prowadzenia działalności, pozwoli na utrzymanie płynności finansowej oraz uniknięcie konieczności ogłoszenia upadłości. Jednym z rozwiązań mających zapobiec takim sytuacjom,  jest uruchomienie instrumentów, polegających na umożliwieniu przedsiębiorcom, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji finansowej, ubiegania się o różne formy wsparcia finansowego.

Sukcesywnie wprowadzane są środki pomocowe – w tym obecnie procedowany projekt pomocy w formie tarczy antykryzysowej, który przewiduje miedzy innymi czasowe umorzenie składek ZUS,  dopłaty do wynagrodzeń pracowniczych dla przedsiębiorców, bezzwrotne pożyczki pod warunkiem utrzymania zatrudnienia przez 6 miesięcy.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2020,  wprowadza także ograniczenia, w tym między innymi:

  • ograniczenie określonego sposobu przemieszczania się – przykład: wstrzymanie przemieszczenia się pasażerów w transporcie kolejowym z przekroczeniem granicy RP,
  • ograniczenie lub zakaz obrotu i używania określonych przedmiotów – przykład: zakaz wywozu lub zbywania poza terytorium RP respiratorów lub kardiomonitorów,
  • ograniczenie funkcjonowania określonych instytucji lub zakładów pracy ( przykład: czasowe ograniczenie organizacji imprez takich jak: targi, wystawy, kongresy, konferencje,

 

Niezależnie od Rozporządzenia, wprowadzone zostały zalecenia dla banków w zakresie możliwości odroczenia spłaty kredytów i pożyczek. W tym wypadku jednak decyzja dotycząca formy i kształtu tego uprawnienia, jest podejmowana samodzielnie, przez poszczególne Banki.

Jeszcze przed wprowadzeniem stanu epidemii, w dniu 17 marca 2020 r. Rada Polityki Pieniężnej obniżyła stopy procentowe, co oznacza w praktyce również zmianę wysokości odsetek zobowiązań finansowych.  Obecnie, należne odsetki ustawowe po zmianach z 17 marca 2020,  zostały obniżone  w następujący sposób:

  • odsetki kapitałowe – z 5% na 4,5%
  • maksymalne odsetki kapitałowe – 9 % – tyle maksymalnie może wynosić oprocentowanie pożyczek i kredytów w bankach i instytucjach pożyczkowych,
  • odsetki za opóźnienie – z 7 % na 6,5 %
  • maksymalnie odsetki za opóźnienie – 13 % – tyle maksymalnie może wynosić oprocentowanie nieregularnych wierzytelności banków i instytucji pożyczkowych,
  • odsetki handlowe w transakcjach handlowych, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym – z 9,5 % na 9 %
  • odsetki handlowe w transakcjach handlowych, w których dłużnikiem nie jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym – z 11,5 % na 11 %

Siła wyższa

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 nie wprowadza wprost pojęcia „siły wyższej”. Wiele jednak wskazuje, że mamy obecnie do czynienia z takim stanem. Pojęcie „siły wyższej” nie jest zdefiniowane  w Kodeksie Cywilnym choć w kilku przepisach w nim występuje. Najogólniej rzecz biorąc, siła wyższa to zdarzenie zewnętrzne niemożliwe do przewidzenia.

W takim rozumieniu, poza wprowadzonymi do naszego życia zmianami, można zastosować przepisy już wcześniej obowiązujące, w tym dotyczące zobowiązań:

Tzw. Zaistnienia siły wyższej, w kontekście art. 471 kodeksu cywilnego: „Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.”

lub skorzystania klauzuli nadzwyczajnej zmiany stosunków – art. 357[1] § 1 k.c. Jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym.

Powyższe przepisy mogą umożliwić zmianę treści lub rozwiązanie umowy przez sąd ze względu na zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności. Obecna sytuacja może być tak traktowana.

Mówiąc prostym językiem: jeżeli znaleźliśmy się w sytuacji nadzwyczajnej, takiej której nie byliśmy w stanie przewidzieć zawierając umowę, a teraz nie jesteśmy w stanie jej dotrzymać, możemy starać się o zmianę sposobu wykonania tej umowy.

Jak możemy przeprowadzić te zmiany?

Oczywiście możemy sami negocjować zmianę warunków z naszymi kontrahentami, a jeśli uzgodnimy zmiany, możemy podpisać ugodę, aneks do umowy itp. W sytuacji jednak, gdy kontrahent nie chce zgodzić się na zmianę naszych zobowiązań, powinniśmy zwrócić się o pomoc do sądu. I tu już potrzebne będzie wsparcie prawnika. Kancelaria radców Prawnych Ryszewski Szubierajski Sp. k. takie wsparcie zapewnia. Usługi Kancelarii odciążają przedsiębiorców w czasem trudnych i zawiłych  czynnościach związanych z zastosowaniem odpowiednich przepisów prawa.

Więcej – głównie w aspekcie prawa ale także aspektów finansowych związanych z obecnym życiem prywatnym i zawodowym – przedstawimy w trakcie bezpłatnego webinarium poświęconego tej tematyce na które zapraszamy. Termin i szczegóły wkrótce.