Konwencja o umowie mi\u0119dzynarodowego przewozu drogowego towar\u00f3w (zwana konwencj\u0105 CMR) stanowi \u017ar\u00f3d\u0142o prawa przewoz\u00f3w mi\u0119dzynarodowych drogowych. Akt ten, reguluje w prawie polskim stosunki prawne z zakresu transportu drogowego \u2013 przewozu \u2013 pod warunkiem, \u017ce miejsce odbioru i przeznaczenia s\u0105 w r\u00f3\u017cnych krajach, niezale\u017cnie od pochodzenia, w tym obywatelstwa stron umowy przewozu. S\u0105d polski, rozstrzygaj\u0105c sp\u00f3r powsta\u0142y na gruncie takiego przewozu, b\u0119dzie zobligowany do stosowania przepis\u00f3w Konwencji, w zakresie w jakim sp\u00f3r ten jest regulowany przez jej przepisy. Ten akt prawny wprowadza bardzo sformalizowane obowi\u0105zki stron umowy przewozu, przewiduj\u0105c jednocze\u015bnie powa\u017cne skutki prawne zwi\u0105zane z niedope\u0142nieniem przewidzianych w niej obowi\u0105zk\u00f3w \u2013 cz\u0119sto sprawiaj\u0105cych na pierwszy rzut oka przestarza\u0142ych. Wynika to z tego, \u017ce Konwencja jest aktem prawnym obowi\u0105zuj\u0105cym ju\u017c prawie 70 lat, a ponadto reguluje stosunki prawne profesjonalne \u2013 mi\u0119dzy profesjonalistami.<\/p>\n
Op\u00f3\u017anienie dostawy, w stosunku do zamierzonego przez strony umowy przewozu terminu, jest jedn\u0105 z najcz\u0119\u015bciej spotykanych postaci nienale\u017cytego wykonania umowy. Konwencja, z wyprzedzeniem prawa polskiego, reguluje wzajemne stosunki stron umowy przewozu, na taki wypadek. Artyku\u0142\u00a0 19 konwencji wskazuje, \u017ce op\u00f3\u017anienie terminu dostawy ma miejsce w\u00f3wczas, kiedy towar nie zosta\u0142 dostarczony w um\u00f3wionym terminie lub, o ile nie um\u00f3wiono terminu, je\u017celi faktyczny czas trwania przewozu, uwzgl\u0119dniaj\u0105c okoliczno\u015bci, a zw\u0142aszcza przy przesy\u0142kach drobnych czas niezb\u0119dny dla skompletowania pe\u0142nego \u0142adunku w normalnych warunkach przekracza czas, jaki s\u0142usznie mo\u017cna przyzna\u0107 starannym przewo\u017anikom. Konwencja rozstrzyga, w artykule 17 ust\u0119p 1, \u017ce to przewo\u017anik odpowiada za op\u00f3\u017anienie dostawy. W ust\u0119pie drugim natomiast, wskazuje si\u0119, \u017ce przewo\u017anik jest zwolniony od tej odpowiedzialno\u015bci, je\u017celi op\u00f3\u017anienie spowodowane zosta\u0142o win\u0105 osoby uprawnionej, jej zleceniem nie wynikaj\u0105cym z winy przewo\u017anika, wad\u0105 w\u0142asn\u0105 towaru lub okoliczno\u015bciami, kt\u00f3rych przewo\u017anik nie m\u00f3g\u0142 unikn\u0105\u0107 i kt\u00f3rych nast\u0119pstwom nie m\u00f3g\u0142 zapobiec. W my\u015bl ust\u0119pu 3, przewo\u017anik nie mo\u017ce powo\u0142ywa\u0107 si\u0119 dla zwolnienia si\u0119 od odpowiedzialno\u015bci ani na wady pojazdu, kt\u00f3rym si\u0119 pos\u0142uguje dla wykonania przewozu, ani na win\u0119 osoby lub pracownik\u00f3w osoby, u kt\u00f3rej pojazd wynaj\u0105\u0142. Z kolei, artyku\u0142\u00a0 23 ust\u0119p 5 ogranicza wysoko\u015b\u0107 odszkodowania z tytu\u0142u op\u00f3\u017anienia,\u00a0 wskazuj\u0105c, \u017ce je\u017celi osoba uprawniona udowodni, \u017ce wynik\u0142a dla niej szkoda z op\u00f3\u017anienia, przewo\u017anik obowi\u0105zany jest zap\u0142aci\u0107 odszkodowanie, kt\u00f3re nie mo\u017ce przewy\u017cszy\u0107 kwoty przewo\u017anego. Obecnie przyjmuje si\u0119, \u017ce odpowiedzialno\u015b\u0107 przewo\u017anika skonstruowana jest na zasadzie winy domniemanej za nieosi\u0105gni\u0119cie rezultatu, z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 zwolnienia si\u0119 od niej z przyczyn oznaczonych wskazanych powy\u017cej (tak m. in. S\u0105d Najwy\u017cszy w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 listopada 2019 roku, sygn. akt IV CSK 415\/18).<\/p>\n
W przypadku wyst\u0105pienia szkody na skutek op\u00f3\u017anienia w przewozie, konwencja w art. 30 ust\u0119p 3 wskazuje, \u017ce op\u00f3\u017anienie dostawy mo\u017ce stanowi\u0107 podstaw\u0119 do odszkodowania tylko w\u00f3wczas, gdy zastrze\u017cenie zosta\u0142o skierowane do przewo\u017anika na pi\u015bmie w terminie 21 dni od dnia postawienia towaru do dyspozycji odbiorcy. Brak dochowania tego terminu \u2013 niezale\u017cnie od przedawnienia \u2013 powoduje ju\u017c samo w sobie bezzasadno\u015b\u0107 \u017c\u0105dania odszkodowania tylko z tytu\u0142u niedochowania tej drobnej formalno\u015bci. Jest to przejaw daleko id\u0105cego formalizmu, a jednocze\u015bnie mechanizm ochronny dla przewo\u017anik\u00f3w. Co istotne, w tym przypadku nawet automatyczne przyj\u0119cie winy umy\u015blnej czy ra\u017c\u0105cego niedbalstwa, w my\u015bl art. 29 Konwencji, nie zniesie powa\u017cnego skutku tej regulacji.<\/p>\n
Problemem tego przepisu zajmowa\u0142 si\u0119 S\u0105d Najwy\u017cszy m. in. w sprawie o sygnaturze akt II CSKP 1971\/22. S\u0105d Najwy\u017cszy rozstrzygn\u0105\u0142, czy forma pisemna oznacza r\u00f3wnie\u017c dopuszczalno\u015b\u0107 przes\u0142ania zastrze\u017cenia w drodze wiadomo\u015bci email. S\u0105d Najwy\u017cszy uzna\u0142, \u017ce zastrze\u017cenie z\u0142o\u017cone wy\u0142\u0105cznie w postaci elektronicznej nie by\u0142o skuteczne, co oznacza\u0142o, \u017ce roszczenie przedstawione przez roszcz\u0105cego wygas\u0142o, a tym samym nie m\u00f3g\u0142 on skutecznie dochodzi\u0107 odszkodowania za op\u00f3\u017anienie. S\u0105d Najwy\u017cszy podkre\u015bli\u0142, \u017ce konwencja mi\u0119dzynarodowa musi by\u0107 interpretowana w oderwaniu od prawa krajowego, brzmienie przepisu nie pozostawia w\u0105tpliwo\u015bci co do formy, jak r\u00f3wnie\u017c zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na konieczno\u015b\u0107 zachowania pewnego formalnego rygoryzmu w obrocie mi\u0119dzynarodowym. W uzasadnieniu wyroku zwr\u00f3cono r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 na to, \u017ce dopuszczalne jest zg\u0142oszenie zastrze\u017cenia z art. 30 ust. 3 CMR jeszcze przed dokonaniem dostawy.<\/p>\n
Nie dotyczy to jednak na zasadzie automatyzmu innych, ni\u017c email form elektronicznych. W dniu 20 lutego 2008 roku do Konwencji podpisany zosta\u0142 protok\u00f3\u0142 dodatkowy zgodnie z kt\u00f3rym zar\u00f3wno list przewozowy, jak i wszelkie przewidziane konwencj\u0105 \u017c\u0105dania, deklaracje, instrukcje, zastrze\u017cenia lub inne o\u015bwiadczenia zwi\u0105zane z wykonywaniem umowy przewozu mog\u0105 by\u0107 wystawione w formie elektronicznej. Forma elektroniczna zosta\u0142a zatem zr\u00f3wnana w rozumieniu konwencji ze zwyk\u0142\u0105 form\u0105 pisemn\u0105, pod warunkiem jednak spe\u0142nienia, wynikaj\u0105cych z protoko\u0142u dodatkowego z 2008 roku warunk\u00f3w sporz\u0105dzenia i stosowania e-dokumentu. Zgodnie z art. 3 tego protoko\u0142u wymagane jest, aby dokument sporz\u0105dzony w formie elektronicznej zosta\u0142 opatrzony bezpiecznym podpisem elektronicznym lub by\u0142 uwierzytelniony w inny spos\u00f3b dopuszczalny przez prawo pa\u0144stwa, w kt\u00f3rym dokument zosta\u0142 sporz\u0105dzony. Wymogi, kt\u00f3re musi spe\u0142nia\u0107 podpis elektroniczny zgodnie z protoko\u0142em s\u0105 to\u017csame z wymogami zaawansowanego, w tym kwalifikowanego podpisu elektronicznego.<\/p>\n
Wskazany w przedmiotowym przepisie termin na z\u0142o\u017cenie zastrze\u017cenia ma charakter terminu zawitego, kt\u00f3rego uchybienie powoduje wyga\u015bni\u0119cie roszczenia z jego up\u0142ywem (wyrok BGH z dnia 14 listopada 1991 roku, ETL 1973 roku, s. 265 oraz \u201eUmowa mi\u0119dzynarodowego przewozu towar\u00f3w na podstawie CMR\u201d, Krzysztof Weso\u0142owski, Warszawa 2013, s. 393-394 oraz S\u0105d Okr\u0119gowy w Bydgoszczy w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 grudnia 2014 roku, sygn. akt VIII Ga 193\/14). Nie przewidziano przy tym instytucji przywr\u00f3cenia terminu, jak r\u00f3wnie\u017c nieistotne jest, czy jego dochowanie by\u0142o zawinione czy niezawinione. Termin ten jest niezwykle kr\u00f3tki \u2013 to zaledwie trzy tygodnie \u2013 zw\u0142aszcza bior\u0105c pod uwag\u0119 donios\u0142y skutek prawny \u2013 analogiczny do przedawnienia , kt\u00f3ry za sob\u0105 poci\u0105ga.<\/p>\n
Niezale\u017cnie od powy\u017cszego, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce roszczenia z mi\u0119dzynarodowej umowy drogowego przewozu towar\u00f3w, nawet w przypadku z\u0142o\u017cenia zastrze\u017cenia we w\u0142a\u015bciwej formie, we w\u0142a\u015bciwym terminie, przedawniaj\u0105 si\u0119 w terminach okre\u015blonych w konwencji. Artyku\u0142\u00a0 32 ust\u0119p 1 wskazuje, \u017ce\u00a0 roszczenia przedawniaj\u0105 si\u0119 po up\u0142ywie jednego roku. Jednak w przypadku z\u0142ego zamiaru lub niedbalstwa, kt\u00f3re wed\u0142ug prawa obowi\u0105zuj\u0105cego s\u0105d rozpatruj\u0105cy spraw\u0119 uwa\u017cane jest za r\u00f3wnoznaczne ze z\u0142ym zamiarem, termin przedawnienia wynosi trzy lata. Przedawnienie biegnie w przypadkach op\u00f3\u017anienia dostawy pocz\u0105wszy od dnia wydania. Dnia, wskazanego wy\u017cej, jako wyj\u015bciowy dla biegu przedawnienia, nie wlicza si\u0119 do terminu przedawnienia.\u00a0 Reklamacja pisemna zawiesza przedawnienie a\u017c do dnia, w kt\u00f3rym przewo\u017anik na pi\u015bmie odrzuci reklamacj\u0119 i zwr\u00f3ci za\u0142\u0105czone do niej dokumenty.<\/p>\n
Waldemar Szubert<\/p>\n
Legal Adviser<\/p>\n
_______________<\/p>\n
Materia\u0142 zosta\u0142 opublikowany w dniu 3 lutego 2025 w dzienniku Rzeczpospolita.<\/p>\n