I. Istota problemu<\/p>\n
W praktyce spor\u00f3w s\u0105dowych, bardzo cz\u0119sto zdarza si\u0119, \u017ce pow\u00f3d, dochodz\u0105cy w jego przekonaniu nale\u017cnego mu \u015bwiadczenia od pozwanego, nie decyduje si\u0119 od razu na dochodzenie ca\u0142o\u015bci roszczenia, tylko wytacza tzw. \u201eproces na pr\u00f3b\u0119\u201d. Orzecznictwo konsekwentnie dopuszcza mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaliczkowego dochodzenia cz\u0119\u015bci nale\u017cnego \u015bwiadczenia. Taki model post\u0119powania po stronie powoda jest podyktowany ch\u0119ci\u0105 ograniczenia ryzyka finansowego sprawy s\u0105dowej w przypadku pora\u017cki, determinowanego w du\u017cej mierze przez wysoko\u015b\u0107 dochodzonego roszczenia (od wysoko\u015bci dochodzonej kwoty zale\u017cy wysoko\u015b\u0107 op\u0142aty s\u0105dowej oraz wysoko\u015b\u0107 koszt\u00f3w zast\u0119pstwa procesowego pe\u0142nomocnika). Niejednokrotnie o wyniku sprawy mo\u017ce decydowa\u0107 wyk\u0142adnia prawa, dokonana przez konkretny sk\u0142ad s\u0119dziowski, kt\u00f3ra mo\u017ce si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 w zale\u017cno\u015bci od obsady personalnej. Zasadniczo, s\u0105d rozpoznaj\u0105cy kolejn\u0105 spraw\u0119, o pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u015bwiadczenia, nie powinien dokona\u0107 innego rozstrzygni\u0119cia. Problem ten sta\u0142 si\u0119 na tyle powa\u017cny, \u017ce o jego rozwi\u0105zanie zwr\u00f3cono si\u0119 do S\u0105du Najwy\u017cszego, formuj\u0105c zagadnienie prawne. Sprawa zosta\u0142a zarejestrowana pod sygnatur\u0105 III CZP 109\/20 oraz czeka na rozstrzygni\u0119cie.<\/p>\n
II. Powaga rzeczy os\u0105dzonej<\/p>\n
Zgodnie z art. 365 \u00a7\u00a0 1 Kodeksu Post\u0119powania Cywilnego, orzeczenie prawomocne wi\u0105\u017ce nie tylko strony i s\u0105d, kt\u00f3ry je wyda\u0142, lecz r\u00f3wnie\u017c inne s\u0105dy oraz inne organy pa\u0144stwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych tak\u017ce inne osoby. Stosownie natomiast do art. 366 Kodeksu Post\u0119powania Cywilnego, wyrok prawomocny ma powag\u0119 rzeczy os\u0105dzonej tylko co do tego, co w zwi\u0105zku z podstaw\u0105 sporu stanowi\u0142o przedmiot rozstrzygni\u0119cia, a ponadto tylko mi\u0119dzy tymi samymi stronami. W zwi\u0105zku z tre\u015bci\u0105 tych przepis\u00f3w w doktrynie rozr\u00f3\u017cnia si\u0119 prawomocno\u015b\u0107 materialn\u0105 oraz powag\u0119 rzeczy os\u0105dzonej. W innych wypowiedziach traktuje si\u0119 prawomocno\u015b\u0107 materialn\u0105 jako kategori\u0119 nadrz\u0119dn\u0105 wyposa\u017con\u0105 w aspekt pozytywny w postaci mocy wi\u0105\u017c\u0105cej i negatywny, stanowi\u0105cy przeszkod\u0119 do wytoczenia pow\u00f3dztwa (powaga rzeczy os\u0105dzonej). Pozytywny aspekt prawomocno\u015bci materialnej – wynikaj\u0105cy z art. 365 KPC – aktualizuje si\u0119 w innym post\u0119powaniu i zak\u0142ada brak to\u017csamo\u015bci przedmiotu procesu. W drugim post\u0119powaniu, w kt\u00f3rym dochodzi si\u0119 innego \u017c\u0105dania, zachodzi natomiast potrzeba rozstrzygni\u0119cia zagadnienia rozstrzygni\u0119tego ju\u017c w pierwszym prawomocnie zako\u0144czonym post\u0119powaniu. Podnosi si\u0119, \u017ce w kolejnym post\u0119powaniu s\u0105d obowi\u0105zany jest przyj\u0105\u0107, \u017ce zagadnienie to kszta\u0142tuje si\u0119 tak, jak zosta\u0142o to ustalone w prawomocnym wyroku. Jednolicie przyjmuje si\u0119 moc wi\u0105\u017c\u0105c\u0105 prawomocnych rozstrzygni\u0119\u0107 prejudycjalnych, zwi\u0105zanie bowiem prawomocnym wyrokiem oznacza, \u017ce s\u0105d obowi\u0105zany jest uzna\u0107, i\u017c kwestia prawna, kt\u00f3ra by\u0142a ju\u017c przedmiotem rozstrzygni\u0119cia w innej sprawie, maj\u0105ca znaczenie prejudycjalne w sprawie przez niego rozpoznawanej, kszta\u0142tuje si\u0119, tak jak przyj\u0119to w prawomocnym wcze\u015bniejszym wyroku, nawet je\u017celi argumentacja prawna, na kt\u00f3rej opiera si\u0119 to rozstrzygni\u0119cie, jest nietrafna; w p\u00f3\u017aniejszej sprawie kwestia ta nie mo\u017ce by\u0107 ju\u017c w og\u00f3le badana (por. m.in. wyroki S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 8 stycznia 2002 r., I CKN 730\/99, nie publ., z dnia 12 lipca 2002 r., V CKN 1110\/00, nie publ., z dnia 7 stycznia 2004 r., III CK 192\/02, nie publ). Z drugiej jednak strony, w uchwale S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 8 listopada 2019 r. III CZP 27\/19 wskazano, \u017ce \u201ewyk\u0142adnia umowy, na podstawie kt\u00f3rej pow\u00f3d dochodzi\u0142 wynagrodzenia za \u015bwiadczenie us\u0142ug, nie jest obj\u0119ta moc\u0105 wi\u0105\u017c\u0105c\u0105 wyroku (art. 365 \u00a7 1 k.p.c.) w sprawie o inn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 przewidzianego t\u0105 umow\u0105 wynagrodzenia za \u015bwiadczenie us\u0142ug<\/em>\u201d. Co bardzo istotne, w uzasadnieniu wskazano, \u017ce \u201eskoro ustawodawca zezwala powodowi na swobodne podejmowanie decyzji co do tego, czy przys\u0142uguj\u0105cych mu roszcze\u0144 z tego samego stosunku prawnego b\u0119dzie dochodzi\u0142 w jednym procesie, czy w wielu, a pozwanego nie ogranicza w jego decyzjach co do tego, czy w og\u00f3le, a je\u015bli tak, to w jaki spos\u00f3b przed tymi roszczeniami b\u0119dzie si\u0119 broni\u0142, to oznacza to, \u017ce od stron zale\u017cy, z jak\u0105 staranno\u015bci\u0105 b\u0119d\u0105 zabiega\u0107 o wynik ka\u017cdego osobno wszczynanego procesu. Gdyby przyj\u0105\u0107 inaczej, a mianowicie, \u017ce powodzenie albo niepowodzenie powoda w pierwszej z osobno wszcz\u0119tych spraw o zas\u0105dzenie \u015bwiadczenia maj\u0105cego wynika\u0107 ze stosunku prawnego \u0142\u0105cz\u0105cego go z pozwanym, determinuje wynik post\u0119powania w sprawie o inne \u015bwiadczenie z tego stosunku prawnego albo o inn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tego samego \u015bwiadczenia, to prowadzenie tych kolejnych post\u0119powa\u0144 by\u0142oby nieracjonalne. Trudno by\u0142oby przy tym wyja\u015bni\u0107, dlaczego ustawodawca akceptuje dzielenie roszcze\u0144 i dochodzenie ich odr\u0119bnie, skoro o ich zasadno\u015bci nale\u017ca\u0142oby wnioskowa\u0107 zawsze na podstawie tego orzeczenia, kt\u00f3re w relacjach mi\u0119dzy stronami uprawomocni\u0142o si\u0119 jako pierwsze, niezale\u017cnie od tego, czy i w jakim stopniu sprawa, w kt\u00f3rej zapad\u0142o podlega\u0142a wyja\u015bnieniu przez s\u0105d przed jego wydaniem i jakie zarzuty w celu obrony przed roszczeniem zg\u0142osi\u0142 pozwany. Je\u017celi jednak w prowadzonych osobno post\u0119powaniach strony wykazuj\u0105 si\u0119 t\u0105 sam\u0105 staranno\u015bci\u0105 i aktywno\u015bci\u0105, powo\u0142uj\u0105 te same dowody w celu wykazania swoich twierdze\u0144 i podnosz\u0105 te same zarzuty, to – z przyczyn wskazanych przez S\u0105d Najwy\u017cszy w wyroku z 29 marca 1994 r., III CZP 29\/94 – oceny poszczeg\u00f3lnych kwestii i ostatecznie tak\u017ce wyniki tych spraw powinny by\u0107 dla nich zasadniczo takie same. Osi\u0105gni\u0119ciu zgodno\u015bci w tej p\u0142aszczy\u017anie s\u0142u\u017cy jednak formu\u0142owane czasami wymaganie, by s\u0105d rozpoznaj\u0105cy kolejn\u0105 spraw\u0119 mi\u0119dzy stronami szczeg\u00f3lnie wnikliwie i rozwa\u017cnie j\u0105 os\u0105dzi\u0142, uwzgl\u0119dniaj\u0105c tak\u017ce argumenty, kt\u00f3re przytoczy\u0142 s\u0105d w sprawie zako\u0144czonej wcze\u015bniej<\/em>\u201d.<\/p>\n III. Wnioski<\/p>\n W \u015bwietle powy\u017cszego, wydaje si\u0119, \u017ce istotnie jest pewnego rodzaju rozbie\u017cno\u015b\u0107 w judykaturze. Z jednej strony, starsze orzecznictwo opiera si\u0119 na literalnej wyk\u0142adni przepis\u00f3w, popartej wyk\u0142adni\u0105 celowo\u015bciow\u0105 uwzgl\u0119dniaj\u0105c\u0105 fakt, \u017ce niekorzystne dla wizerunku s\u0105downictwa, jest kiedy dwa r\u00f3\u017cne s\u0105dy, w identycznej sprawie, wydaj\u0105 diametralnie r\u00f3\u017cne wyroki. Z drugiej jednak strony, nowa uchwa\u0142a wskazuje, \u017ce przy uwzgl\u0119dnieniu formy post\u0119powania cywilnego, w kt\u00f3rym o wyniku sprawy mo\u017ce decydowa\u0107 niezaradno\u015b\u0107 strony prowadz\u0105cej post\u0119powanie, ka\u017cdorazowe, formalistyczne respektowanie mocy wi\u0105\u017c\u0105cej wcze\u015bniejszego wyroku mog\u0142oby prowadzi\u0107 do rozstrzygni\u0119\u0107 sprzecznych z istot\u0105 funkcjonowania wymiaru sprawiedliwo\u015bci \u2013 to jest wydawania rozstrzygni\u0119\u0107 jawnie niesprawiedliwych. Najrozs\u0105dniejszym rozwi\u0105zaniem jest faktycznie dopuszczenie mo\u017cliwo\u015bci odst\u0105pienia przez kolejny s\u0105d rozpoznaj\u0105cy spraw\u0119, od rozstrzygni\u0119cia wcze\u015bniejszego (prejudykatu), je\u017celi przemawiaj\u0105 za tym szczeg\u00f3lne wzgl\u0119dy ujawnione w tym kolejnym postepowaniu, to jest ustalenie istotnej nieprawid\u0142owo\u015bci wcze\u015bniejszego rozstrzygni\u0119cia, na skutek ujawnienia nowych fakt\u00f3w sprawy. Rekomendowa\u0107 nale\u017cy jednak daleko id\u0105c\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107. W praktyce, w tym ubezpieczeniowej, zdarza si\u0119, \u017ce Pow\u00f3d b\u0119d\u0105c uprawnionym do \u015bwiadczenia o znacznej wysoko\u015bci (np. 100\u00a0000 z\u0142), decyduje si\u0119 wyst\u0105pi\u0107 na drog\u0119 post\u0119powania s\u0105dowego o jedynie kwot\u0119 stanowi\u0105c\u0105 niewielki procent tej sumy (np. 500 z\u0142), celem jedynie potwierdzenia zasadno\u015bci roszczenia co do istoty. Wysoko\u015b\u0107 takiego roszczenia, powoduje w\u00f3wczas, \u017ce u pozwanego (mog\u0105cego by\u0107 du\u017c\u0105 korporacj\u0105), stosowane s\u0105 procedury adekwatne do wysoko\u015bci zg\u0142oszonego roszczenia \u2013 uproszczone, a sprawa zbagatelizowana. Tymczasem, sukces powoda w tego rodzaju sprawie, powoduje najcz\u0119\u015bciej wyst\u0105pienie z kolejnym, znacznie wy\u017cszym roszczeniem uzupe\u0142niaj\u0105cym, gdzie taka wcze\u015bniejsza, zbagatelizowana obrona mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107 barier\u0105 nie do przeskoczenia w drodze do wygrania sprawy.<\/p>\n Legal Adviser<\/p>\n Waldemar Szubert<\/p>\n <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" I. Istota problemu W praktyce spor\u00f3w s\u0105dowych, bardzo cz\u0119sto zdarza si\u0119, \u017ce pow\u00f3d, dochodz\u0105cy w jego przekonaniu nale\u017cnego mu \u015bwiadczenia od pozwanego, nie decyduje si\u0119 od razu na dochodzenie ca\u0142o\u015bci roszczenia, tylko wytacza tzw. \u201eproces na pr\u00f3b\u0119\u201d. Orzecznictwo konsekwentnie dopuszcza mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaliczkowego dochodzenia cz\u0119\u015bci nale\u017cnego \u015bwiadczenia. Taki model post\u0119powania po stronie powoda jest podyktowany ch\u0119ci\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3345,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[32],"tags":[],"class_list":["post-3344","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ogolne","entry","has-media"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3344","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3344"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3344\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3345"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3344"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3344"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3344"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}