Rozw\u00f3j epidemii koronawirusa na skal\u0119 globaln\u0105 z pewno\u015bci\u0105 by\u0142 dla wi\u0119kszo\u015bci zdarzeniem niecodziennym a nawet mistycznym.\u00a0 Pandemia \u00a0trwa nadal i w najbli\u017cszym czasie nie ma rokowa\u0144 na to, aby\u015bmy szybko po\u017cegnali si\u0119 ze \u015bwiatowym zdrowotnym kryzysem. Zamro\u017cenie gospodarki spowodowa\u0142o jej znaczne obci\u0105\u017cenie oraz spowolnienie, czego skutkiem okaza\u0142y si\u0119 spore problemy w p\u0142ynno\u015bci finansowej zar\u00f3wno os\u00f3b fizycznych, ma\u0142ych a nawet du\u017cych przedsi\u0119biorc\u00f3w.<\/p>\n
W codziennej praktyce Kancelarii coraz cz\u0119\u015bciej spotykamy si\u0119 z pismami d\u0142u\u017cnik\u00f3w, czy te\u017c ich pe\u0142nomocnik\u00f3w z pro\u015bb\u0105 o ,,zawieszenie\u2019\u2019 sp\u0142aty zobowi\u0105za\u0144, czy te\u017c roz\u0142o\u017cenia go na mniejsze raty powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na brak mo\u017cliwo\u015bci sp\u0142aty na skutek utraty znacznej cz\u0119\u015bci dochod\u00f3w lub ich ca\u0142kowity brak z powodu trwaj\u0105cej pandemii. Niew\u0105tpliwie w zwi\u0105zku z panuj\u0105c\u0105 sytuacj\u0105 rodzi si\u0119 zatem pytanie\u00a0 –\u00a0 czy mo\u017cna powo\u0142a\u0107 si\u0119 na koronawirusa i nie p\u0142aci\u0107? <\/u><\/strong><\/p>\n Odpowied\u017a brzmi niejednoznacznie: To zale\u017cy! \u00a0<\/u><\/strong>Przy takiej odpowiedzi nie spos\u00f3b nie zada\u0107 kolejnego pytania \u2013 w takim razie od czego zale\u017cy? Spr\u00f3bujmy wi\u0119c zatem si\u0119 nad tym zastanowi\u0107.<\/p>\n W stosunkach zobowi\u0105zaniowych bezsprzecznym jest to, \u017ce jedn\u0105 z ich naczelnych zasad jest pacta sunt servanda<\/em>, \u0142aci\u0144ska paremia, kt\u00f3ra wskazuje, \u017ce um\u00f3w nale\u017cy dotrzymywa\u0107 i wykonywa\u0107 postanowienia zgodnie z ich tre\u015bci\u0105. W omawianej tematyce nie oznacza to nic innego jak to, \u017ce wierzyciel oczekuje od swojego d\u0142u\u017cnika, aby ten spe\u0142nia\u0142 swoje \u015bwiadczenie.<\/p>\n Vis maior <\/em>\u2013 czyli si\u0142a wy\u017csza nie ma w polskim systemie prawnym definicji ustawowej. Poj\u0119cie to wyja\u015bnia doktryna oraz utrwalona linia orzecznicza. Najcz\u0119\u015bciej przyjmuje si\u0119, \u00a0\u017ce \u201esi\u0142a wy\u017csza\u201d to zewn\u0119trzne zdarzenie, kt\u00f3remu nie mo\u017cna by\u0142o si\u0119 przeciwstawi\u0107 oraz kt\u00f3remu nie mo\u017cna by\u0142o zapobiec przy do\u0142o\u017ceniu nale\u017cytej staranno\u015bci.<\/strong> Wymienione przes\u0142anki powinny wyst\u0119powa\u0107 \u0142\u0105cznie. Za przejaw si\u0142y wy\u017cszej uznaje si\u0119 m.in. zjawiska wywo\u0142ane si\u0142ami natury takie jak powodzie, po\u017cary, trz\u0119sienia ziemi, czy te\u017c epidemie.<\/p>\n Czy zatem pandemi\u0119 koronawirusa mo\u017cna uzna\u0107 za przypadek si\u0142y wy\u017cszej?<\/strong><\/p>\n W polskim porz\u0105dku prawnym na pr\u00f3\u017cno jest szuka\u0107 regulacji dotycz\u0105cych generalnego uprawnienia do wypowiedzenia umowy, b\u0105d\u017a jej zawieszenia na skutek wyst\u0105pienia si\u0142y wy\u017cszej. Nale\u017cy zatem zastosowa\u0107 w takim przypadku przepisy og\u00f3lne, kt\u00f3re reguluj\u0105 wykonywanie zobowi\u0105za\u0144.<\/p>\n Co do zasady odpowiedzialno\u015b\u0107 za niewykonywanie lub nienale\u017cyte wykonywanie zobowi\u0105zania oparta jest na zasadzie winy. Zgodnie z art. 471. k.c. D\u0142u\u017cnik obowi\u0105zany jest do naprawienia szkody wynik\u0142ej z niewykonania lub nienale\u017cytego wykonania zobowi\u0105zania, chyba \u017ce niewykonanie lub nienale\u017cyte wykonanie jest nast\u0119pstwem okoliczno\u015bci, za kt\u00f3re d\u0142u\u017cnik odpowiedzialno\u015bci nie ponosi.<\/em> Kluczowym zatem w dochodzeniu od d\u0142u\u017cnika odszkodowania w sporze s\u0105dowym, b\u0119dzie wykazanie istnienia zobowi\u0105zania oraz wykazanie przez wierzyciela, \u017ce poni\u00f3s\u0142 szkod\u0119, kt\u00f3ra wynik\u0142a z niewykonania lub nienale\u017cytego wykonania umowy przez d\u0142u\u017cnika. Natomiast d\u0142u\u017cnik, aby nie ponosi\u0107 odpowiedzialno\u015bci, b\u0119dzie musia\u0142 wykaza\u0107, \u017ce\u00a0 pomimo do\u0142o\u017cenia nale\u017cytej staranno\u015bci nie wykona\u0142 nale\u017cycie swojego zobowi\u0105zania, lub nie wykonywa\u0142 go w og\u00f3le na skutek konkretnych nast\u0119pstw wywo\u0142anych si\u0142\u0105 wy\u017csz\u0105 (w omawianym przypadku pandemi\u0105 koronawirusa). W praktyce oznacza to bowiem, \u017ce d\u0142u\u017cnik w ewentualnym post\u0119powaniu s\u0105dowym b\u0119dzie zobligowany to tego, aby udowodni\u0107 realny\/namacalny wp\u0142yw dzia\u0142ania si\u0142y wy\u017cszej na niemo\u017cno\u015b\u0107 wykonania \u00a0swojego zobowi\u0105zania.<\/p>\n Nie bez znaczenia pozostaje jeszcze fundamentalna zasada w stosunkach zobowi\u0105zaniowych, a mianowicie mowa o zasadzie swobody um\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 reguluje art. 353\u00b9 k.c. Strony zawieraj\u0105ce umow\u0119 mog\u0105 u\u0142o\u017cy\u0107 stosunek prawny wed\u0142ug swego uznania, byle jego tre\u015b\u0107 lub cel nie sprzeciwia\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bciwo\u015bci (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego<\/em>. Wspomniana zasada umo\u017cliwia kontrahentom przy zawieraniu umowy uwzgl\u0119dni\u0107 klauzul\u0119 umown\u0105, kt\u00f3ra ma za zadanie doprecyzowa\u0107 prawa i obowi\u0105zki stron umowy.<\/p>\n Przy zamieszczeniu tzw. ,,klauzuli si\u0142y wy\u017cszej\u2019\u2019 zazwyczaj strony wskazuj\u0105 w umowie postanowienia o wy\u0142\u0105czeniu odpowiedzialno\u015bci stron za skutki wynikaj\u0105ce z nast\u0119pstwa zaistnienia si\u0142y wy\u017cszej oraz co wa\u017cniejsze wyliczenie enumeratywne zdarze\u0144, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 uznane za si\u0142\u0119 wy\u017csz\u0105.\u00a0 Co wi\u0119cej, klauzula mo\u017ce by\u0107 dok\u0142adnie rozwini\u0119ta w kierunku wskazania\u00a0 podj\u0119cia konkretnych dzia\u0142a\u0144, je\u017celi wyst\u0105pi zdarzenie kwalifikowane przez umow\u0119 jako si\u0142a wy\u017csza – na przyk\u0142ad strony mog\u0105 uwzgl\u0119dni\u0107 uprawnienie do zmiany terminu realizacji, a nawet uprawnienie do odst\u0105pienia od umowy lub jej wypowiedzenia. Je\u017celi w konkretnej umowie nie zosta\u0142a zawarta klauzula si\u0142y wy\u017cszej<\/u>, ocena czy pandemia koronawirusa b\u0119dzie kwalifikowana jako si\u0142a wy\u017csza, wymaga bardzo dok\u0142adnej oceny porz\u0105dku prawnego umowy w czasie jej zawierania oraz szczeg\u00f3\u0142owej analizy rzeczywistego wp\u0142ywu pandemii na niemo\u017cno\u015b\u0107 spe\u0142nienia \u015bwiadczenia przez d\u0142u\u017cnika<\/strong>.<\/p>\n Klauzula rebus sic stantibus <\/em>\u2013 czyli renegocjowanie warunk\u00f3w spe\u0142nienia \u015bwiadczenia jako s\u0105dowy mechanizm modyfikacji um\u00f3w. <\/u><\/p>\n Zgodnie z art. 357 1 <\/sup>k.c. je\u017celi nast\u0105pi nadzwyczajna zamiana stosunk\u00f3w a spe\u0142nienie \u015bwiadczenia by\u0142oby po\u0142\u0105czone z nadmiernymi trudno\u015bciami, albo grozi\u0142oby jednej ze stron ra\u017c\u0105c\u0105 strat\u0105 (zdarzenia strony nie przewidzia\u0142y w umowie), to w takim wypadku S\u0105d mo\u017ce po rozwa\u017caniu interes\u00f3w stron, zgodnie z zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego oznaczy\u0107 spos\u00f3b wykonania zobowi\u0105zania, wysoko\u015b\u0107 \u015bwiadczenia lub orzec o rozwi\u0105zaniu umowy. Wspomniana klauzula mo\u017ce zosta\u0107 zastosowana, je\u017celi zostan\u0105 spe\u0142nione odpowiednie przes\u0142anki.<\/p>\n W tym miejscu nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce do zastosowania klauzuli rebus sic stantibus<\/em> wspomniane przes\u0142anki powinny zaistnie\u0107 nie tylko w chwili wytoczenia pow\u00f3dztwa, ale przede wszystkim w chwili wydawania orzeczenia. W praktyce oznacza to, \u017ce kredytobiorca – dajmy na to przedsi\u0119biorca, kt\u00f3ry zajmuje si\u0119 eksportowaniem r\u0119cznie skubanego g\u0119siego puchu do Japonii, na moment wytoczenia pow\u00f3dztwa utraci\u0142 zdolno\u015b\u0107 do terminowego realizowania zobowi\u0105za\u0144 ze wzgl\u0119du na to, \u017ce granice pa\u0144stwa zosta\u0142y zamkni\u0119te, a \u00a0w trakcie tocz\u0105cego si\u0119 procesu odzyska p\u0142ynno\u015b\u0107 finansow\u0105, zwa\u017cywszy na to, \u017ce ponownie otwarto granice pa\u0144stwa i mo\u017ce on kontynuowa\u0107 sprzeda\u017c produktu, to wtedy mamy do czynienia ze zmian\u0105 okoliczno\u015bci. Taka modyfikacja skutkuje tym, \u017ce spe\u0142nienie \u015bwiadczenia stanie\u00a0si\u0119\u00a0mo\u017cliwe\u00a0i\u00a0nie\u00a0b\u0119dzie\u00a0ju\u017c\u00a0po\u0142\u0105czone z nadmiernymi trudno\u015bciami \u2013 nie b\u0119dzie podstaw do tego, aby zastosowa\u0107 klauzul\u0119 rebus sic stantibus, <\/em>a wi\u0119c S\u0105d oddali pow\u00f3dztwo.<\/p>\n Porozumienie z wierzycielem \u2013 jako spos\u00f3b na zgodne z prawem zawieszanie dokonywania sp\u0142at nale\u017cno\u015bci. <\/u><\/p>\n Jednym ze nadrz\u0119dnych obowi\u0105zk\u00f3w d\u0142u\u017cnika jest spe\u0142nianie \u015bwiadczenia zgodnie z postanowieniami umowy. Dla przyk\u0142adu:<\/u><\/em> je\u017celi kredytobiorca w umowie zawartej z bankiem ma obowi\u0105zek sp\u0142aty kredytu zgodnie z umow\u0105 i zawartymi w niej postanowieniami dotycz\u0105cymi terminu czy wysoko\u015bci\u0105 ustalonych rat, to absolutnie nie mo\u017ce jednostronnie o\u015bwiadczy\u0107, \u017ce nie b\u0119dzie dokonywa\u0142 sp\u0142at bez stosownego porozumienia z bankiem powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na sam fakt panuj\u0105cej pandemii koronawirusa.\u00a0Bank w dalszym ci\u0105gu b\u0119dzie uprawniony do dochodzenia swoich roszcze\u0144. Jedynie na drodze post\u0119powania s\u0105dowego, S\u0105d mo\u017ce orzec niewa\u017cno\u015b\u0107 umowy. Zazwyczaj po bezskutecznym wezwaniu do zap\u0142aty kredytobiorcy, bank wypowie umow\u0119, czego skutkiem b\u0119dzie postawienie w stan wymagalno\u015bci ca\u0142ego d\u0142ugu<\/strong>, a co za tym idzie b\u0119dzie uprawniony do tego, aby z\u0142o\u017cy\u0107 pozew o zap\u0142at\u0119 i \u017c\u0105da\u0107 zap\u0142aty ca\u0142ego zad\u0142u\u017cenia.<\/p>\n Podsumowanie \u2013 czyli wnioski p\u0142yn\u0105ce z przeprowadzonej analizy; <\/u><\/p>\n Zawieszenie sp\u0142aty zad\u0142u\u017cenia lub jego cz\u0119\u015bciowe umorzenie mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 jedynie w drodze porozumienia z wierzycielem. Jednostronne uznanie przez d\u0142u\u017cnika, \u017ce umowa jest niewa\u017cna z powodu pandemii koronawirusa (si\u0142y wy\u017cszej), jest dzia\u0142aniem niezgodnym z postanowieniami umowy. Tylko S\u0105d mo\u017ce orzec niewa\u017cno\u015b\u0107 umowy, a dop\u00f3ki d\u0142u\u017cnik nie uzyska prawomocnego orzeczenia, b\u0119dzie ona w dalszym ci\u0105gu wi\u0105\u017c\u0105ca. Pandemia koronawirusa mo\u017ce by\u0107 uznana jako okoliczno\u015b\u0107 wy\u0142\u0105czaj\u0105ca win\u0119 w niewykonaniu lub nienale\u017cytym wykonaniu zobowi\u0105zania, jednak\u017ce musi si\u0119 odnosi\u0107 do konkretnej umowy oraz koniecznym b\u0119dzie szczeg\u00f3\u0142owe wykazanie \u00a0rzeczywistego wp\u0142ywu pandemii na niemo\u017cno\u015b\u0107 spe\u0142nienia \u015bwiadczenia przez d\u0142u\u017cnika. Konkluduj\u0105c<\/u><\/em> \u2013 \u00a0w obecnej sytuacji najbardziej racjonalnym rozwi\u0105zaniem wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 bie\u017c\u0105ce negocjacje stron umowy, tak aby generowa\u0107 jak najmniej dodatkowych koszt\u00f3w i op\u00f3\u017anie\u0144, kt\u00f3re finalnie nie s\u0105 tak korzystne jak renegocjowanie warunk\u00f3w umowy, czy zawarcie odpowiedniej ugody.<\/p>\n Autorka:<\/p>\n Joanna D\u017caman<\/p>\n Prawniczka<\/p>\n Kancelaria Radc\u00f3w Prawnych Ryszewski Szubierajski Sp.k.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Rozw\u00f3j epidemii koronawirusa na skal\u0119 globaln\u0105 z pewno\u015bci\u0105 by\u0142 dla wi\u0119kszo\u015bci zdarzeniem niecodziennym a nawet mistycznym.\u00a0 Pandemia \u00a0trwa nadal i w najbli\u017cszym czasie nie ma rokowa\u0144 na to, aby\u015bmy szybko po\u017cegnali si\u0119 ze \u015bwiatowym zdrowotnym kryzysem. Zamro\u017cenie gospodarki spowodowa\u0142o jej znaczne obci\u0105\u017cenie oraz spowolnienie, czego skutkiem okaza\u0142y si\u0119 spore problemy w p\u0142ynno\u015bci finansowej zar\u00f3wno os\u00f3b […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3246,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[32],"tags":[],"class_list":["post-3245","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ogolne","entry","has-media"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3245","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3245"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3245\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3246"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3245"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3245"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/i-rs.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3245"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}